Keerpunt in het zwerfafval: statiegeldverpakkingen in de minderheid
Sinds de invoering van statiegeld op plastic flesjes en blikjes is het aantal drankverpakkingen in het zwerfafval sterk gedaald. Toch laat nieuw onderzoek van Dirk Groot – beter bekend als de Zwerfinator – zien dat er inmiddels méér drankverpakkingen zonder statiegeldplicht op straat liggen dan met statiegeldplicht. Terwijl het aantal blikjes en plastic flesjes nog licht afnam, is het aantal drankverpakkingen zonder statiegeldplicht juist verder gestegen.
Grondiger onderzoek legt systeemfouten bloot
Groot gaat in zijn nieuwste rapport dieper in op deze ontwikkelingen dan de overheid in haar eigen onderzoeken doet. Daardoor worden tekortkomingen in het systeem zichtbaar en wordt duidelijk waar kansen liggen om het zwerfafval verder terug te dringen.
Drankkartons nemen het over van plastic flesjes
Een opvallend voorbeeld is de toename van middelgrote drankkartons, die nu drie keer zo vaak worden aangetroffen als voor de invoering van statiegeld op plastic flesjes. Bedrijven zijn deels overgestapt van plastic flesjes naar deze kartonnen verpakkingen, waardoor het totaal aantal kartons toenam. Hier werd al vóór de invoering van statiegeld voor gewaarschuwd, en kwam ook duidelijk naar voren in het rapport van Operatie #Pakzooi dat in de Tweede Kamer werd besproken, maar waar nauwelijks iets mee werd gedaan. Groot zegt hierover: “Je voorkomt dit niet met een wet vol mazen. De oplossing is simpel: voeg deze verpakkingen toe aan de statiegeldregeling, dan keert het tij vanzelf.”
Zuivelflesjes: wél een probleem, geen actie
Ook het aantal plastic flesjes met zuiveldranken is met 33% toegenomen. Hoewel in de Tweede Kamer over statiegeld op deze flesjes is gesproken, is invoering voorlopig van de baan. Argumenten als stankoverlast en problemen bij nascheiding worden als reden genoemd. Groot vindt dat vreemd: “In Duitsland kan het wel. En blikjes met zuiveldranken vallen hier óók onder de statiegeldwet. Sommige smoothies met statiegeld bestaan voor 40% uit zuivel. Die stinken ook, net als bier trouwens. Als afvalverwerkers beweren dat ze alles na kunnen scheiden, dan moeten ze dit ook kunnen. Het lijkt vooral een manier om het besluit uit te stellen – net zoals ze destijds deden bij flesjes met vruchtensap. Daar mag nu vrijwillig statiegeld op worden geheven en die flesjes vind ik inmiddels 55% minder op straat.”
Veranderende top 10 vervuilers
Het rapport gaat ook in op de grootste leveranciers van drankverpakkingen in het zwerfafval. De top 10 is sinds 2021 flink veranderd. Groot zoekt per leverancier naar verklaringen bij een achterblijvende afname. Zo klom Standard Investment (Riedel) van plek 13 naar plek 4, doordat ze overstapten van plastic flesjes met statiegeld naar drankkartons zonder. Bij andere leveranciers nam het aandeel verpakkingen zonder statiegeld ook gewoon toe, wat de afname van hun totale aandeel in het zwerfafval afremt.
Etiketten die snel loslaten: illegaal en onbestraft
Opvallend is ook dat bij bedrijven als Spadel en Coca-Cola – die bijna uitsluitend verpakkingen met statiegeld verkopen – de afname lager is dan verwacht. Dat komt mede doordat veel van hun flesjes zonder etiket worden gevonden. Volgens Groot zijn slecht hechtende etiketten in strijd met de wet. Zijn stichting heeft daarom een handhavingsverzoek ingediend bij de ILT, dat inmiddels is afgewezen. Een bezwaarprocedure wordt overwogen.
Drinkzakken blijven buiten beeld, maar niet van de straat
Verder signaleert Groot een sterke toename van drinkzakken, zoals Capri-Sun en Breaker. Hoewel deze trend al jaren zichtbaar is, ontbreekt het aan politieke aandacht. Groot vindt inmiddels bijna net zoveel drinkzakken als plastic flesjes. Voor meer informatie hierover verwijst hij naar het binnenkort te verschijnen rapport van Operatie #Zuigzak.
Oproep aan overheid: verzamel zelf betere data
Het rapport bevat veel waardevolle inzichten waarmee het huidige systeem verbeterd kan worden. Groot pleit ervoor dat de overheid zelf gedetailleerdere data verzamelt over zwerfafval. “Als ik dit kan met beperkte middelen, dan kan de overheid dat zeker. Ik heb inmiddels op basis van al mijn data zeer effectieve AI-fotoherkenning ontwikkeld waarmee het veel sneller en beter kan en die kan de overheid ook inzetten. Maar het vergt politieke wil. Nu worden besluiten genomen op basis van onvolledige informatie.”
Hij vervolgt: “Hoe kan het dat dure onderzoeksbureaus die door de overheid worden ingehuurd, bij míj aankloppen voor data en mijn cijfers meenemen in hun rapporten? Dat is leuk voor mij, maar zo hoort het natuurlijk niet.”
Statiegeld werkt, maar het systeem moet verder worden verbeterd
Tot slot benadrukt Groot: “Statiegeld werkt prima, maar het systeem is nog lang niet af. Er zijn volop verbeteringen mogelijk. En ik werk daar graag aan mee, samen met bedrijfsleven en de overheid. Maar dan moeten zij dat ook écht willen.”
Het rapport is te downloaden via deze link
Steun de Zwerfinator foundation
Zwerfinator doet deze onderzoeken op eigen initiatief en vrijwillig. Mocht u hem willen steunen, dat kan middels een donatie aan de Zwerfinator Foundation (ANBI) via deze link
Voor meer informatie, neem contact op met:
Dirk Groot 📧 info@zwerfinator.nl 📞 06-81503456 🌐 www.zwerfinator.nl