Riedel kwam onlangs met een nieuw product, waar dat bedrijf erg trots op is: één stuk fruit, zoals een appel, een sinaasappel of een peer in sapvorm in een drankkarton. De vraag die bij menigeen als eerste te binnen schiet is: “Waarom moet dit, je kunt toch ook gewoon een appel of een peer eten?” Dat vindt Zwerfinator ook, maar gemak dient de mens en er zijn kleine sapflesjes op de markt met nog minder inhoud. Dat waardeoordeel laat Zwerfinator voor nu even voor wat het is.
Vraag die Zwerfinator vooral heeft: waarom moet dit in een drankkarton? Het kan toch ook in een plastic flesje met statiegeld? Sinds 2022 mag er op vrijwillige basis statiegeld worden geheven op sapflesjes, de meeste bedrijven doen dit ook en inmiddels vindt Zwerfinator bijna 70% minder sapflesjes in zijn onderzoeken
Drankkartons versus plastic flessen
Los daarvan is de inzamelgraad van plastic statiegeldflessen veel hoger dan die van drankkartons. Bij plastic flesjes ligt die nu op 83%, het inzamelpercentage van drankkartons ligt onder de 50%. Daarbovenop kunnen plastic flesjes gewoon goed worden gerecycled, maar drankkartons niet. Van het papier wordt toiletpapier of karton gemaakt, de rest van de verpakking, bestaande uit aluminium en verschillende plastics worden meestal gewoon verbrand. Er kunnen wel nog bijvoorbeeld bermpaaltjes, kratten en emmers van gemaakt worden. Daar hebben we er al genoeg van en hierbij spreken we niet van recycling, maar van downcycling. Dat is geen circulaire economie, maar lineaire economie.
Dit zijn de redenen waarom de Plastic Avengers drankkartons aanduiden als #pakzooi.
Waarom in een drankkarton?
Maar waarom doet Riedel dan dit drankje niet gewoon in een plastic flesje met statiegeld? Het antwoord is simpel: omdat het Riedel is. Na de invoering van statiegeld op plastic flesjes stapte dit bedrijf over van plastic flesjes met statiegeldplicht naar nieuwe modellen drankkartons. Ze verkopen dit als duurzaam omdat er bij de productie minder CO2-uitstoot is. Door de slechte inzameling en recycling wordt dit voordeel ten opzichte van een plastic flesje met statiegeld echter geheel teniet gedaan. Sterker nog, de balans slaat dan uit in het voordeel van het plastic flesje.
Steeds meer drankkartons in het zwerfafval
We hebben het hierbij vooral over de middelgrote drankkartons, niet over die van een liter of groter. De middelgrote drankkartons zijn vooral gericht op de to-go-markt. Dat wat buiten wordt gedronken belandt meestal netjes in de openbare prullenbak. De inhoud van die bakken wordt niet nagescheiden, maar gewoon verbrand. Daar is helemaal niks circulairs aan.
En dan hebben we nog de mensen die dit soort verpakkingen op straat gooien. Doen ze dat met een plastic flesje met statiegeld, dan wordt het door een ander wel weer opgeraapt voor het geld. Bij de drankkartons gebeurt dat niet. We zien dat ook heel duidelijk terug in de zwerfafvalonderzoeken van Zwerfinator.
De blikjes en plastic flesjes namen samen door statiegeld met zo’n 80% af in het zwerfafval. Het aantal drankkartons nam daarentegen met 40% toe. De drankkartons van Riedel namen zelfs met 60% toe. Hier hoeft Zwerfinator niks aan toe te voegen.
De ontmanteling
Maar nu dan de verpakking waar het om draait en waarvoor u naar dit theater kwam. Zwerfinator kocht er drie. Dit zijn ze. Niet geheel toevallig gepositioneerd voor de soortgenoten in natuurlijke verpakking.
Zwerfinator legde deze in een bak met water. De inhoud werd er eerst uitgeschonken en aan de smaaktest van zijn kinderen onderworpen. Die waren niet eens enthousiast. Ze vonden het gewoon niet lekker. Maar dat terzijde
Na een paar dagen weken en deels uit elkaar pulken en weer terug in het water leggen en dat dan weer een aantal keer herhalen lukte het om deze verpakkingen te ontmantelen. Ze werden een paar dagen te drogen gelegd, en dat leidde tot dit resultaat.
De ware aard van de verpakking
Bovenaan deze foto de doppen, daaronder de “zak” waarin de drankjes zitten. Dit is PolyAl, een composiet van kunststof en aluminium. In het midden het “karton” dat eigenlijk meer een soort dik papier is. En onderaan de plastic folie die aan de buitenkant van de verpakking zit. Opvallend is dat de bruine kartonkleur van deze verpakking helemaal niet van het karton komt. Het is op de plastic buitenlaag aangebracht met inkt. Een verpakking van plastic een kleur als deze geven, zodat de consument denkt dat er een kartonnen, afbreekbare verpakking wordt gekocht, dat noemen we brownwashing, een gemene en bewuste variant van greenwashing.
Mogen we dit wel drankkarton noemen?
We noemen dit soort verpakkingen drankkartons. Maar welk deel van deze verpakkingen is dan echt karton en mag het die naam wel dragen? Daarvoor werden de verschillende delen op de weegschaal gelegd.
In de drie pakjes zat 12 gram karton. De plastic doppen en de plastic buitenlagen wogen samen 14 gram. De binnenzakken van PolyAl wogen samen 9 gram. Dit zal niet 100% accuraat zijn, de keukenweegschaal zal zijn afwijkingen hebben en er zullen wellicht wat fragmenten zijn verloren of nog zijn verkleefd aan andere lagen.
Volgens het Besluit beheer verpakkingen 2014 moet papier of karton het hoofdbestanddeel van een drankkarton zijn. Verpact bepaalt dat op basis van het gewicht van de verschillende materialen. De door de Zwerfinator onderzochte verpakkingen bestaan voor ongeveer 35% uit karton en voor ongeveer 65% uit kunststof en aluminium. Zelfs wanneer rekening wordt gehouden met meetonnauwkeurigheden, verandert dat beeld nauwelijks. Om boven de grens uit te komen waarbij karton het dominante materiaal wordt, zou het werkelijke kartongewicht bijna het dubbele moeten zijn van de gemeten hoeveelheid.
Voldoet dit wel aan de regels?
Volgens Zwerfinator roept dit de vraag op of deze verpakking wel voldoet aan de eisen die voor drankkartons gelden. Tijd dus om de Inspectie Leefomgeving en Transport hier op te attenderen zodat ze hier iets tegen kunnen gaan doen. Groot risico voor de drankindustrie is dan trouwens wel dat alle kleine drinkpakjes een nadere inspectie zullen gaan krijgen. Maar “elk nadeel hep ze voordeel”, deze pakjes zullen dan worden vervangen door plastic flesjes met statiegeld en dat is alleen maar win-win-win.
Samenvatting en conclusie
Waar hebben we hier nu uiteindelijk mee te maken? Een overdadige verpakking vol plastic en aluminium voor slechts één stuk fruit met een hoog zwerfafvalrisico, een lage inzamelgraad en zeer beperkte recycling. Een verpakking die voor ongeveer twee derde van het gewicht bestaat uit kunststof en aluminium en slechts een derde uit karton, voldoet op basis van deze metingen niet vanzelfsprekend aan de eis dat karton het hoofdbestanddeel moet zijn. Daarnaast is er ook nog sprake van brownwashing doordat de kartonnen uitstraling is geprint op de plastic buitenlaag. Al met al is dit gewoon een mispaksel.
Riedel moet niet trots zijn op dit nieuwe product, Riedel moet zich kapot schamen!
PS: Wilt u de Zwerfinator financieel steunen? Dat kan via een donatie aan de Zwerfinator Foundation (ANBI) via deze link.