Ondanks jaren van campagnes, beloftes en de dreiging van dwangsommen haalt Verpact de wettelijke inzameldoelstelling van 90% voor statiegeldverpakkingen nog steeds niet. Om deze doelstelling wel te halen kiest Verpact nu niet voor een verhoging van statiegeld, maar voor een goksysteem waarbij mensen kans maken op prijsjes als zij hun blikjes en flesjes netjes inleveren.
In deze reportage van Editie NL zei Hester Klein Lankhorst, de directeur van Verpact “In Noorwegen lijkt het ook te werken”. Ze spreekt dus niet over bewezen resultaten, maar zegt dat het in Noorwegen ‘lijkt te werken’. Daarnaast laat zij iets heel belangrijks achterwege.
De Noorse loterij bestaat al sinds 2008
Noorwegen kent al sinds 2008 de Pantelotteriet, een statiegeldloterij waarbij mensen hun statiegeld kunnen doneren aan een goed doel en kans maken op geldprijzen. Dat systeem bestaat dus al bijna twintig jaar. Toch werd daarmee geen inzamelpercentage van 90% bereikt. Jarenlang schommelden de retourpercentages voor blikjes en flessen rond de 84 tot 88 procent. Ondanks het kansspel.
De 90% werd pas gehaald na verhoging statiegeld
In 2018 werd in Noorwegen het statiegeld verhoogd. Voor kleine flesjes en blikjes werd het statiegeldbedrag verdubbeld en voor grote flessen ging het met 20% omhoog. In de jaren daarna steeg het retourpercentage naar ongeveer 92 tot 93 procent.
De loterij bestond toen al tien jaar. De grote verandering was niet het goksysteem, maar de verhoging van het statiegeld.
Verpact kiest opnieuw voor zachte maatregelen
In Nederland wordt vanuit verschillende organisaties al jaren opgeroepen om het statiegeld te verhogen. Toch verzet Verpact zich hier consequent tegen. In plaats daarvan volgen steeds nieuwe zachte maatregelen, zoals bewustwordingscampagnes, mediacampagnes met grappig bedoelde filmpjes met rapper Donnie, lespakketten voor scholen en nu dus een goksysteem. Maar de enige maatregel die Noorwegen daadwerkelijk boven de 90 procent bracht, blijft voor Verpact onbespreekbaar.
Ondertussen worden de wettelijke doelstellingen jaar na jaar niet gehaald. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft meerdere keren moeten ingrijpen en dreigen met dwangsommen, maar Verpact komt elk jaar weer weg met vage beloftes en klassiek meestribbelen.
Niet ingeleverd statiegeld levert geld op
Daar komt nog een ander aspect bij. Van elke verpakking die niet wordt ingeleverd blijft het statiegeld aan de grijpstok van Verpact hangen. In 2024 alleen al ging het om 139 miljoen euro, oftewel ruim 380.000 euro per dag.
De Noorse cijfers laten zien dat een loterij op zichzelf onvoldoende was om de 90%-grens te halen. Die grens werd pas bereikt nadat het statiegeld werd verhoogd. Het is daarom opvallend dat juist de maatregel die in Noorwegen aantoonbaar het grootste effect had, de verhoging van het statiegeld, door Verpact en de Nederlandse bewindslieden gewoon wordt genegeerd.
Een inflatiecorrectie is al genoeg
Nog opmerkelijker wordt het wanneer we rekening houden met inflatie. Het statiegeld op grote plastic flessen bedraagt 25 cent. Dat bedrag is sinds 2002 niet veranderd. Gecorrigeerd voor inflatie zou diezelfde financiële prikkel tegenwoordig ongeveer 42 tot 43 cent moeten bedragen. Als we deze inflatiecorrectie loslaten op de 15 cent statiegeld die op blikjes en plastic flesjes zit, dan kom je uit op ongeveer 25 cent.
Bij een verhoging naar 25 cent is er technisch gezien geeneens sprake van een verhoging. De prijs van inhoud van de blikjes en flesjes is sinds 2002 ook flink gestegen. Dat heeft ons ook niet tegengehouden ze te blijven kopen. In Duitsland is het statiegeldbedrag voor blikjes en plastic flesjes ook al jaren 25 cent en daar is het inzamelpercentage 98%.
De les uit Noorwegen
De Noorse ervaring laat een opvallend helder patroon zien. De loterij bestond al tien jaar en toch werd de 90 procent inzameling niet gehaald. Pas nadat het statiegeld werd verhoogd, stegen de inzamelpercentages naar ruim boven de 90 procent.
Noorwegen heeft laten zien wat werkt. Geen goksysteem en andere zachte maatregelen, maar gewoon een verdubbeling van het statiegeld. Of nou ja, een inflatiecorrectie dus. Hoog tijd dat Verpact en de verantwoordelijke bewindslieden in Den Haag die les ook eens leren.
PS: Wilt u de Zwerfinator financieel steunen? Dat kan via een donatie aan de Zwerfinator Foundation (ANBI) via deze link.
Bronnen effect verhoging statiegeld in Noorwegen
• TOMRA – Norway’s Deposit Return Scheme: https://www.tomra.com/reverse-vending/media-center/feature-articles/norway-deposit-return-scheme
• Reloop Platform – Norway Deposit Return System Factsheet: https://www.reloopplatform.org/wp-content/uploads/2022/09/Fact-Sheet-Performance-22Sept2022.pdf