Tien jaar geleden begon Zwerfinator met het verzamelen van data over zwerfafval. Die data heeft op verschillende manieren invloed gehad in de strijd tegen zwerfafval en plastic vervuiling. Om te achterhalen wat er de laatste tien jaar veranderd is in het zwerfafval zal hij dit najaar een aantal van zijn onderzoeken uit de begintijd herhalen. Vandaag trappen we af met het kleine rondje in de woonwijk De Gors in Purmerend waar hij op 17 augustus 2016 samen met Joop Bouwma onderzoek deed en waarover dit artikel verscheen in Trouw.
Op 18 augustus 2026 herhaalde Zwerfinator dit onderzoekje. Het is een klein rondje van 825 meter in een jarentachtig-woonwijk. We kunnen dus nu alvast zeggen dat dit geen representatief onderzoek is. Maar toch. Veel van de veranderingen van de laatste tien jaar kunnen ook hier worden gezien.
In 2016 lagen er 161 stuks zwerfafval, in 2026 waren dat er 140. Hierbij de toevoeging dat de sigarettenfilters niet zijn meegenomen. Geen schokkende verandering. Hier is dus niet te zien dat de hoeveelheid zwerfafval mede dankzij de onderzoeken van Zwerfinator in Purmerend sinds 2018 met bijna 60% is afgenomen: zie hiervoor dit rapport.
Het ligt wel in de lijn met de constatering die Zwerfinator al in 2017 deed op basis van zijn onderzoeken, namelijk dat zwerfafval rapen niet helpt om zwerfafval te voorkomen. Het ligt er steeds weer opnieuw. Hoe vaak we ook opruimen. Schoon houdt niet schoon. Helaas Pindakaas.
Waar wel een duidelijke verandering is te zien, is in het aantal drankverpakkingen. In 2016 vonden we er 23: 16 blikjes, 4 plastic flesjes, 2 drankkartons en 1 glazen fles. In 2026 lagen er alleen 2 drinkzakken. Een verschil van 90%. De oorzaak is vrij duidelijk, sinds de invoering van statiegeld nam het aantal blikjes en plastic flesjes op straat met zo’n 80% af. De data die Zwerfinator over drankverpakkingen in het zwerfafval verzamelt speelde een rol bij de invoering van statiegeld en wordt nog steeds meegenomen in de rapporten van Rijkswaterstaat. De laatste ontwikkelingen zijn te zien in dit dashboard.
Een andere duidelijk verschil is het aandeel plastic in het zwerfafval. In 2016 bevatte 72% van het zwerfafval plastic. In het rondje van gister was dat 53%. Dat is een verschil van 19%. Het aantal stuks zwerfafval daalde van 116 naar 74, ofwel met 36%.
Dit is geen verrassing voor de Zwerfinator hij ziet deze daling ook in zijn andere onderzoeken. De drie belangrijkste oorzaken van deze afname zijn
– Statiegeld (ook blikjes bevatten plastic)
– Het EU-verbod op plastic rietjes, bestek, wattenstaafjes et cetera
– Campagnes van de Plastic Avengers waardoor bijvoorbeeld plastic snoepwikkels werden vervangen door papieren wikkels, plastic uit vuurwerk verdween en waterballonetjes en plastic confetti uit de schappen verdween.
Wat voorbeelden: In 2016 vonden we 8 stuks eenmalig plastic (rietjes en bestek) die in 2021 werden verboden door de EU, nu geen enkele. In 2016 lagen er 3 plastic Antaflu-wikkels, nu twee van papier. Dit onderzoekje is te klein om alle verschillen duidelijk in beeld te brengen, maar dit bevestigt wel dat deze maatregelen gewoon direct bijdragen aan een vermindering van plastic vervuiling door zwerfafval.
Voor nu zijn dit even de cijfers, het komende halfjaar zullen er meer onderzoeken komen waarin we een veel duidelijker beeld zullen krijgen van de veranderingen. En op basis daarvan kunnen we zien welke maatregelen wel helpen en welke niet. En daar kunnen we allemaal van leren. En met die cijfers gaat Zwerfinator natuurlijk weer naar Den Haag.
Ook kunnen we dan bekijken welke beloftes wel en niet zijn waargemaakt. Want naast de maatregelen die er daadwerkelijk zijn genomen, zijn er heel veel beloftes gedaan door bedrijven. Die zijn vaak in de vergetelheid zijn geraakt. Maar Zwerfinator heeft ze onthouden. Ze zijn ook gewoon nog te vinden op het internet.
Mocht u een keer mee willen lopen op een onderzoeksronde voor dit project, neem dan vooral contact op. En wilt u de Zwerfinator steunen? Dat kan via een donatie aan de Zwerfinator Foundation (ANBI) via deze link.