Statiegeld werkt. Sinds de uitbreiding naar kleine plastic flesjes en blikjes is het aantal hiervan in de zwerfafvalonderzoeken van Zwerfinator met zo’n 80 procent gedaald.
In totaal zijn er al een miljard blikjes en plastic flesjes minder in het zwerfafval terechtgekomen (of daar weer snel verdwenen, juist door statiegeld). Ook zijn er ruim drie miljard blikjes en plastic flesjes extra ingezameld.
Voor de uitbreiding van statiegeld slaagde het bedrijfsleven er niet in het aantal blikjes en flesjes in het zwerfafval te verminderen en de inzameling te verhogen. En daarom kwam er statiegeld op.
Statiegeld werkt, maar het systeem kan nog beter
De wettelijke inzameldoelstelling van 90 procent wordt nog steeds niet gehaald. Ook belanden er nog steeds blikjes en flesjes in het zwerfafval en zijn er in de grote steden problemen door statiegeldjagers die blikjes en flesjes zoeken in prullenbakken en daarbij op die plekken helaas extra zwerfafval veroorzaken.
Dat gebeurt vooral in de drukke delen van die steden, waar veel mensen buiten eten en drinken. Dat levert veel afval en daardoor weer overvolle prullenbakken op. En dan levert het doorzoeken van de prullenbakken extra zwerfafval op. In die gebieden zijn vaak weinig supermarkten en daardoor weinig inleverpunten. Er is daar echter wel een overdaad aan plekken waar blikjes en flesjes worden verkocht. Een grote mismatch.
In de rest van het land speelt dat probleem niet of nauwelijks en is het gewoon schoner geworden doordat er veel minder blikjes en flesjes op straat liggen, die voorheen samen zo’n 35 procent van het volume van het zwerfafval vertegenwoordigden.
Niet halen van de doelstellingen levert geld op
Ondertussen levert het niet halen van de wettelijke doelstellingen Verpact geld op.
Wie blikjes of flesjes met statiegeld koopt, betaalt daar bij aankoop statiegeld voor. Als die niet worden ingeleverd, dan wordt dat statiegeld niet uitbetaald. Dat niet-uitbetaalde statiegeld mag Verpact houden. Alleen al in 2024 ging het volgens Verpact om 139 miljoen euro. De Consumentenbond berekende dat het over de periode 2021–2024 in totaal om 506 miljoen euro ging.
Een perverse financiële prikkel
Zolang Verpact de wettelijke doelstellingen niet haalt, verdient ze daar geld aan. Terwijl dat geld feitelijk van de samenleving is. En niet van het bedrijfsleven.
Zwerfinator zegt: “Draai die prikkel om!”
LEG BESLAG OP HET NIET-UITBETAALDE STATIEGELD!
No cure, no money
Zolang de wettelijke doelstellingen niet worden gehaald, zou Verpact niet over het niet-uitbetaalde statiegeld moeten kunnen beschikken. Laat de overheid er beslag op leggen.
Dit geld zou moeten worden verdeeld over gemeenten, gebiedsbeheerders en organisaties die zich actief inzetten tegen zwerfafval en plastic vervuiling. Op die manier wordt het geld wél nuttig besteed. Pas als de doelstellingen in een bepaald jaar wél worden gehaald, komt het niet-uitbetaalde statiegeld van dat jaar gewoon weer beschikbaar voor Verpact, zodat ze daarmee de kosten van het systeem kan dekken.
Dan ontstaat ineens een heel andere financiële prikkel. Niet méér geld overhouden doordat consumenten hun blikjes en flesjes niet inleveren, maar er financieel belang bij hebben dat ze die wél inleveren.
Dan krijgt Verpact een direct financieel belang om eindelijk maatregelen te nemen die aantoonbaar werken: voldoende vrij toegankelijke inleverpunten, uitbreiding van de statiegeldplicht naar alle plastic flesjes, verhoging van het statiegeldbedrag, et cetera.
Statiegeld heeft al bewezen dat geld gedrag van consumenten kan veranderen.
Gebruik diezelfde kracht om het gedrag van Verpact te laten veranderen.