Jaarverslag 2024 – Zwerfinator Foundation
Voorwoord
In 2024 heeft de Zwerfinator Foundation opnieuw laten zien hoe effectieve burgerwetenschap en volhardend activisme samenkomen. Geen voorlichting of bewustwordingscampagnes voor consumenten, maar scherpe acties gericht op de werkelijke veroorzakers van plasticvervuiling: producenten van wegwerpplastic en falend overheidsbeleid.
We ontwikkelden onze eigen AI-tool, deden data-onderzoek naar zwerfafval, voerden campagnes en leverden een inhoudelijke bijdrage aan het debat over zwerfafval en de daaruit voortkomende plastic vervuiling in de media en in politiek Den Haag. Onze campagnes zijn direct, zichtbaar en onmiskenbaar gericht op feiten en impact. Dit jaarverslag laat zien hoe data en activisme elkaar versterken en hoe we met beperkte middelen concrete veranderingen in gang zetten.
We danken iedereen die heeft bijgedragen — met donaties, foto’s, deelname aan de campagnes of steun op afstand.
FINANCIEEL OVERZICHT 2024
De Zwerfinator Foundation is in 2024 financieel gesteund door een brede mix van particuliere en zakelijke donateurs. Deze bijdragen maakten onder andere de ontwikkeling van de AI-fotoherkenningstool en diverse campagneactiviteiten mogelijk.
Inkomsten
De totale inkomsten bedroegen € 21.371.
De stichting ontving:
- Een zeer grote donatie van de Spronck Foundation
- Grote bijdragen van Skybox Holding B.V., Stichting Fonds Eiercentrale Purmerend en Binqer B.V.
- Een groot aantal kleinere donaties van betrokken burgers, waarvoor de stichting zeer dankbaar is
Uitgaven
De totale uitgaven bedroegen € 24.520, verdeeld als volgt:
| Post | Bedrag |
| Ontwikkeling AI-fotoherkenning | € 21.160 |
| Diverse onkosten (campagnes, materialen, etc.) | € 3.152 |
| Bankkosten | € 208 |
Saldo
- Beginsaldo (1 januari 2024): € 4.043
- Eindsaldo (31 december 2024): € 894
De relatief lage reserves aan het einde van het jaar zijn het gevolg van doelgerichte investeringen in technologische ontwikkeling en publieksacties. In 2025 zal opnieuw actief worden geworven om de continuïteit van de activiteiten te waarborgen.
ACTIVITEITEN ZWERFINATOR FOUNDATION 2024
1. Ontwikkeling AI-fotoherkenning zwerfafval
In 2024 heeft de Zwerfinator Foundation een grote stap gezet richting geautomatiseerde herkenning van zwerfafval. In samenwerking met technische partners is een AI-model ontwikkeld dat op basis van foto’s automatisch zwerfafvalobjecten herkent, groepeert en classificeert.
Het doel van deze ontwikkeling is het schaalbaar maken van dataverzameling over zwerfafval, zodat analyses sneller en betrouwbaarder uitgevoerd kunnen worden — zowel door de stichting zelf als door andere maatschappelijke organisaties, gemeenten, de landelijke overheid en onderzoekers.
- De ontwikkeling is eind 2024 succesvol afgerond.
- In 2025 wordt de tool in volle breedte ingezet voor de onderzoeken van de Zwerfinator Foundation en voor de campagnes met de Plastic Avengers App.
- De herkenning werkt op basis van een foto’s die genomen worden met smarthpones en is ontwikkeld met trainingsdata uit honderdduizenden eerder gecategoriseerde foto’s.
Deze ontwikkeling betekent een belangrijke professionaliseringsslag binnen het burgerwetenschappelijk werk van de stichting en opent de deur naar grotere impact met minder handmatig werk.
2. Handhavingsverzoek loslatende etiketten
In december 2024 heeft de Zwerfinator Foundation een formeel handhavingsverzoek ingediend bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) tegen producenten van plastic flesjes met etiketten die te snel loslaten. Dit type vervuiling — losgeraakte labels van flesjes — zorgt voor de flesjes niet ingeleverd kunnen worden en dus niet opgeraapt worden en is in de ogen van de stichting in strijd met wettelijke eis dat de statiegeldmarkering onuitwisbaar op de fles moet zijn aangebracht.
Het handhavingsverzoek is juridisch onderbouwd en gepubliceerd op de website van de stichting
3. Onderzoek drankverpakkingen Nederland
Gedurende het hele jaar 2024 heeft de Zwerfinator Foundation systematisch onderzoek gedaan naar drankverpakkingen in het zwerfafval.
De resultaten zijn te lezen in dit rapport en cijfers hieruit zijn meegenomen in de Verzamelbrief circulaire economie april 2025.
4. Plastic Avengers Conferentie (PAC24)
Op 24 augustus 2024 organiseerde de Zwerfinator Foundation samen met de Plastic Soup Surfer de PAC24 – Plastic Avengers Conferentie in Leiden. Het evenement bracht activisten, beleidsmakers en verpakkingsontwerpers samen rond één gedeeld doel: een toekomst zonder plasticvervuiling. Het thema was “Hoe stoppen we met opruimen?”, want zwerfafval rapen is nuttig, nodig en belangrijk, de echte oplossing zitten in het systeem en bij de bron.
5. Operatie #Bakzeil
In 2024 voerde de Zwerfinator samen met de Plastic Soup Surfer de campagne Operatie #Bakzeil. Mensen door het hele land namen voor deze campagne foto’s van rondslingerende etensbakjes.
De campagne was gericht op de zogeheten plastictoeslag: een verplichte vergoeding op plastic voedselverpakkingen zoals patatbakjes. Door analyse van de foto’s kwam in beeld dat een groot deel van de etensbakjes van afbreekbare materialen is, waardoor werd aangetoond dat de plastic varianten overbodig zijn en dus kunnen worden verboden. Ook werd op basis van de gegevens in de database van de Zwerfinator Foundation, dat de plastictoeslag geen effect had op het aandeel plastic bakjes in het zwerfafval.
De bevindingen zijn gebundeld in een rapport dat op 12 december 2024 is aangeboden aan de Tweede Kamer. Dit leidde tot een toezegging van staatssecretaris Chris Jansen om met de initiatiefnemers in gesprek te gaan.
Update: Dee afspraak heeft inmiddels plaatsgevonden en een vervolggesprek is gepland voor september 2025.
6. Nationale Prullenbakteldag
In het weekend van 3 november werden door het hele land door honderden vrijwilligers foto’s gemaakt van openbare prullenbakken in hun eigen omgeving. Hiermee werd in beeld gebracht dat het probleem van de prullenbakken die open worden getrokken voor blikjes en plastic flesjes met statiegeld en daarbij extra zwerfafval veroorzaken een probleem is dat in bepaalde delen van de grootste steden speelt, maar daarbuiten niet of nauwelijks. De campagne kreeg veel media-aandacht en het rapport dat werd gemaakt is te lezen via deze link.
7. Operatie #Zuigzak
In oktober 2024 lanceerde de Zwerfinator Foundation, samen met Plastic Soup Surfer de campagne Operatie #Zuigzak — een burgerwetenschappelijke actie gericht op de drinkzakken in het zwerfafval., zoals Capri-Sun, Breaker en vergelijkbare verpakkingen met rietjes of tuitjes.
Aanleiding voor deze campagne was de petitie van Capri-Sun om het EU-verbod op plastic rietjes ongedaan te maken, omdat hun nieuwe drinkzak en bijbehorend plastic rietje “recyclebaar” zouden zijn. De Zwerfinator Foundation wijst erop dat recycling niets oplost zolang verpakkingen in het milieu belanden — en dat dit type verpakking juist een uitzonderlijk hoge zwerfafvalkans heeft.
De campagne loopt door tot juni 2025, waarna een rapport zal worden gemaakt over de bevindingen.
8. Evaluatie SUP-regeling
De Zwerfinator Foudation leverde praktijkdata en een inhoudelijke bijdrage aan het officiële evaluatierapport van de regeling voor kunststofproducten voor eenmalig gebruik. Het rapport is te lezen via de website van de overheid.
9. Onderzoek drankverpakkingen in België
In augustus 2024 onderzochten we drankverpakkingen in het zwerfafval in België, waar nog geen statiegeld is ingevoerd op blikjes en plastic flesjes. In 2022 werden exact dezelfde trajecten onderzocht. In Nederland namen de blikjes en plastic flesjes de afgelopen jaren met 80% af, in België namen ze juist toe. In maart 2025 starten we samen met Plastic Soup Surfer het project “Parcours Retour”, waarbij het de bedoeling is dat Belgische zwerfafvalrapers zelf ook onderzoek te gaan doen, waarbij we ondersteuning zullen bieden met onze AI.
10. Herhaling zwerfafvalonderzoek 2016
In Purmerend herhaalden we exact hetzelfde grote onderzoek als Zwerfinator deed in 2016. Resultaten tonen de veranderingen in het zwerfafval en ook een verklaring van de afname van het aandeel plastic in het zwerfafval. Die zijn direct te koppelen aan EU-maatregelen tegen eenmalig plastic, de invoering van statiegeld en gevolgen van campagnes van de Plastic Avengers.
SAMENVATTING EN VOORUITBLIK
De Zwerfinator Foundation heeft in 2024 opnieuw laten zien dat het mogelijk is om met scherpe campagnes en onderbouwde data druk uit te oefenen op bedrijfsleven en de overheid. De successen van dit jaar zijn vooral behaald dankzij een groeiende groep betrokken burgers, samenwerkingspartners en donateurs.
Voor 2025 zetten we in op:
- De brede inzet van onze AI-tool voor zwerfafvalherkenning
- Vervolgacties op Operatie Zuigzak en Bakzeil en de start van nieuwe campagnes
- Intensivering van de samenwerking met Belgische partners via Parcours Retour
We blijven trouw aan onze aanpak: onafhankelijk, activistisch, en gedreven door feiten. We kiezen geen makkelijke route, maar een noodzakelijke. En we blijven bouwen aan een beweging die laat zien: het kan wél anders.
COLOFON
Naam: Stichting Zwerfinator Foundation
RSIN: 865033511
KvK: 89592948
Vestiging: Purmerend
Bestuur:
- Dirk Groot – voorzitter
- Jeanine Schaart – penningmeester
- Kathy Boomstra – secretaris
Voor meer informatie, beleidsplan en statuten, zie https://zwerfinator.nl/index.php/zwerfinator-foundation/